«ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ» vs. «ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ»  (και κλείνει το θέμα)    

 Επανέρχομαι σε ένα θέμα για το οποίο έχει χυθεί πολύ μελάνι, την αντιπαράθεση των λεγόμενων σύγχρονων πολεμικών τεχνών και αθλημάτων μονομαχίας με τις παραδοσιακές πολεμικές τέχνες. Κατά την άποψη μου, δεν υπάρχει αντιπαράθεση. Οι οπαδοί και της μίας και της άλλης πλευράς στερούνται την πλήρη εικόνα του θέματος, που προσδίδεται μόνο από την ιστορική έρευνα των πολεμικών τεχνών εν γένει, αλλά και των φαινομένων που ώθησαν στην υιοθέτηση των συγκεκριμένων τεχνικών αυτών στο παρελθόν.

 Έχω γράψει παρόμοια πράγματα και αλλού, αλλά ποτέ δεν έχω επιχειρήσει την απόλυτη διευκρίνιση του ζητήματος έως τώρα, γιατί απαιτείται η μεταφορά πολλών δεδομένων για την αξιολόγηση του θέματος. Όμως, νομίζω ότι με την πάροδο του χρόνου πολλές θέσεις μου έχουν γίνει πλέον κατανοητές, και έτσι θα επιχειρήσω μια σύνοψη στο κείμενο αυτό.

 Σε κάποιες βιολογικά αντιδράσεις, φαινομενικά δεν έχουμε εξελιχθεί πολύ περισσότερο από τους βαβουίνους προγόνους μας. Στα στάδια, λ.χ. που ένας άνδρας είναι εξαγριωμένος αλλά δεν έχει αποφασίσει ακόμη να επιτεθεί στον τυχόντα αντίπαλο του, παρατηρούνται τα εξής «συμπτώματα» (πορίσματα του Αμερικάνικου FBI, της Γερμανικής, και της Καναδικής Αστυνομίας): 

 Από τη στιγμή όμως που πραγματικά αποφασίζει να επιτεθεί, θα παρατηρηθούν τα εξής συμπτώματα: 

Χωρίς προηγούμενη νευρολογική και νοητική επεξεργασία, δεν έχουμε και ιδιαίτερη επιλογή για το αν θα εκδηλώσουμε τις αντιδράσεις αυτές ή όχι, μια και έτσι μας έχει προγραμματίσει η φύση. Μάλιστα, μπορούμε να αναφερθούμε στην στάση αυτή που εκλαμβάνει το σώμα υποσυνείδητα κατά τη διεξαγωγή συμπλοκής σαν η «φυσική μας επιθετική στάση.» Οι εκδηλώσεις αυτές παρατηρούνται σε σκύλους, γάτους, βαβουίνους, γορίλες, και σε μας. Μπορεί φυσικά κανείς να ελέγξει τις σωματικές αντιδράσεις της μάχης, αφού διαφέρουμε από τα άλλα ζώα στον βαθμό της πειθαρχίας και στη λογική μας, αλλά μόνο μετά από αρκετή και συνειδητή άσκηση και προσπάθεια. (Πρέπει δηλαδή το συνειδητό (yang) μέρος του εγκεφάλου μας, τα πρόσθια εγκεφαλικά κυστίδια και η λογική μας, να επιβληθεί επάνω στο ασυνείδητο (yin) μέρος του νου μας, που εστιάζει στο αυτόνομο νευρικό σύστημα και τον επιχείλιο λοβό.)

 Τώρα, η σκέψη ότι η πιο αποτελεσματική πολεμική τέχνη, θα ήταν αυτή που πατούσε επάνω στα αχνάρια αυτών των φυσικών σωματικών μας αντιδράσεων, δεν είναι ανόητη. Έτσι, μια τέχνη σαν το κικ-μπόξιγκ, όπου η εκτέλεση των τεχνικών και η θέση του σώματος βαδίζουν επάνω στα πρότυπα των φυσικών μας αντιδράσεων στη μάχη, θα έπρεπε να ήταν ότι καλύτερο. Γι αυτό και έχω γράψει στο παρελθόν ότι αν θέλει κάποιος να γίνει μαχητής, αρκούν τρία χρόνια κικ-μπόξιγκ, που θα ακολουθηθούν από τρία χρόνια jujutsu ή submission grappling (εν σειρά ή ακόμη καλύτερα εν παραλλήλω). Η δήλωση μου αυτή παραξένεψε πολλούς και σόκαρε άλλους, μια και υποτίθεται ότι είμαι δάσκαλος παραδοσιακότατων πολεμικών τεχνών.

 Μέχρι εδώ νομίζω ότι έχω γίνει κατανοητός. Επόμενο βήμα. Γιατί δεν ακολουθούν τα πρότυπα αυτά οι «παραδοσιακές» πολεμικές τέχνες; 

Α)  Ο πρώτος λόγος είναι η ύπαρξη πανοπλίας.

 Όπως έχω γράψει και αλλού, δεν είναι τυχαίο ότι οι λέξεις μάχη και μάχαιρα έχουν την ίδια ρίζα μαχ-. Ο λόγος που αναπτύχθηκαν οι πολεμικές τέχνες εξ αρχής ήταν προς αντιμετώπιση της λεπίδας στη μάχη, ενώ τα αθλήματα μονομαχίας αναπτύχθηκαν σαν αναίμακτος τρόπος προπόνησης στην εφαρμογή της τεχνικής των πολεμικών τεχνών. Όμως, με τον θεσμό της πανοπλίας ξεκινώντας από την εποχή του Χαλκού, πολλά πράγματα έπρεπε να αλλάξουν. Όταν φοράει κανείς πανοπλία, το κέντρο βάρος μεταφέρεται προς τα πάνω. Ο μαχητής πρέπει να κρατάει το σώμα του κατακόρυφο για να μην χάσει τον έλεγχο της ισορροπίας του. Η στάση «βαραίνει», και μεταφέρεται ποσοστό του βάρους εν κινήσει από τα δάχτυλα στις φτέρνες. Απαραίτητα, η στάση του μαχητού πρέπει να είναι πιο ανοικτή για τους ίδιους λόγους, και γι αυτό παρατηρούνται οι βαθιές στάσεις στις παραδοσιακές πολεμικές τέχνες.

 Ωραία, θα πείτε. Τι σχέση έχουν αυτά με μας; Οι πανοπλίες ήταν κάτι από το παρελθόν, έτσι δεν είναι; Ούτε κατά διάνοια. Οι στολές που φοράνε σήμερα οι αστυνομικοί και οι στρατιωτικοί είναι μια ένδειξη του τι μέλλει γενέσθαι μέσα σε μια δεκαετία το πολύ. Στο παρελθόν η επαγγελματική μου σταδιοδρομία ήταν μέσα στα αμυντικά προγράμματα των Ηνωμένων Πολιτειών. Μια έκθεση που διάβασα, πριν από 14 χρόνια, και που μου έκατσε από τότε στο νου, είχε τον χαρακτηριστικό τίτλο: «A history of medieval and future warfare.» Στην έκθεση αυτή, ο αρθρογράφος (στρατηγός) πρότεινε ότι στο μέλλον, αφού τα ηλεκτρονικά δύνανται να αχρηστευθούν από μια δυνατή έκδοση ηλεκτρομαγνητικού παλμού, ελεγχόμενου πεδίου, ή συγκεντρωμένη ακτίνα (και τέτοια είδους όπλα είναι υπό κατασκευή), οι στρατιώτες του μέλλοντος θα κάνανε μάχη λίγο πολύ σαν τους αντίστοιχους τους του 15^ου και 16^ου αιώνα. Θα υπάρχουν και τα πυροβόλα όπλα και τα εκρηκτικά (μάλιστα η έκθεση προέβλεπε την ύπαρξη των σφαιρών χωρίς κάλυκα, πράγμα που δρομολογείται), αλλά η μηχανική των υλικών θα φρόντιζε να υπάρχουν και οι αντίστοιχες πανοπλίες για τους φαντάρους (πράγμα που επίσης δρομολογείται).[1] Ουσιαστικά η έκθεση αυτή προέβλεπε ότι ο πόλεμος του μέλλοντος θα γινόταν κατά πολύ μεγαλύτερο βαθμό σώμα με σώμα απ’ ότι γίνεται σήμερα, σε προσομοίωση της μεσαιωνικής μάχης. Απ’ ότι βλέπω εγώ από τα σύγχρονα γεγονότα, δεν νομίζω ότι η πρόβλεψη του αυτή θα πέσει πολύ έξω. Αν μη τι άλλο, σίγουρα η μάχη με πανοπλία είναι ήδη, και θα γίνει περισσότερο, απαραίτητο στοιχείο για τις δυνάμεις της αστυνομίας και της καταστολής εξεγέρσεων.

 Ένα το κρατούμενο λοιπόν. Έχουμε εξακριβώσει ότι οι τεχνικές των λεγομένων παραδοσιακών πολεμικών τεχνών προήλθαν από την μάχη με πανοπλία, και έχουμε διασταυρώσει ότι έχουν ακόμη χρήση σήμερα, και απ’ ότι φαίνεται, θα χαίρουν μεγαλύτερης χρήσης στο μέλλον.

 Β) Ο δεύτερος λόγος είναι γιατί σκεφτόμαστε και με το σώμα μας.

 Κάτι που οι αρχαίοι πολιτισμοί γνώριζαν εξ’ αρχής, και που η επιστήμη των τελευταίων πέντε χρόνων επιβεβαιώνει (βλέπετε microtubule theory, post-transplant personality effects, κλπ κλπ) είναι το εξής αξίωμα: σκεφτόμαστε με το σώμα μας. Μεγάλο μέρος του ασυνειδήτου νου κρύβεται μέσα στη συνοχή της λειτουργίας ομάδων κυττάρων του οργανισμού, φαινόμενο που αντικατοπτρίζεται τόσο στη παραδοσιακή Κινέζικη όσο και στην Ιπποκράτεια ιατρική θεώρηση. Οι αρχαίοι λαοί γνωρίζανε πολύ καλά τη διαφοροποίηση μεταξύ των αθλημάτων μονομαχίας και των απαιτήσεων του πεδίου μάχης και, αν θέλει να δώσει κανείς φιλοσοφική προέκταση, των απαιτήσεων της ίδιας της ζωής. Καθώς κινείται κανείς με συγκέντρωση λοιπόν, είτε χορεύει, είτε δουλεύει σε οικοδομή, είτε ασκείται στις πολεμικές τέχνες, στην ουσία προγραμματίζει τον υποσυνείδητο του νου. Παρατηρείται λοιπόν το εξής φαινόμενο: οι μαχητικές τέχνες που στηρίζονται στην εκμετάλλευση της φυσικής επιθετικής στάσης του ατόμου, δύνανται να προκαλέσουν αντίστοιχη αλλαγή στην προσωπικότητα του ασκουμένου, καθιστώντας το άτομο πιο επιθετικό. (Η ως άνω φράση αποτελεί γενίκευση, βεβαίως, όχι κανόνα.) Η προκαλούμενη αυτή επιθετικότητα αποτελεί πρόβλημα τόσο στη διεξαγωγή μιας φυσιολογικής ζωής στην κοινωνία, όσο και στρατηγικό λάθος για τον πόλεμο, στην προσωπική μάχη, ακόμη και για άθλημα μονομαχίας. Δεν είναι τυχαίο ότι οι πιο πετυχημένοι αθλητές των αθλημάτων μονομαχίας, λόγου χάρη, υιοθετούν συν το χρόνο πιο όρθια στάση, η οποία και επιτρέπει πιο γενικευμένη κίνηση – τελικά φαίνεται ότι αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία, στο να έχει κανείς μια μακρόχρονη και επιτυχημένη καριέρα στα αθλήματα μονομαχίας, είναι η ιδιότητα που οι Ιαπωνέζοι ονομάσανε κάποιες αιώνες πριν, «ju,»  ή «nagare,» η ικανότητα της συνεχούς ροής.

 Σημειωτέον ότι η ύπαρξη μεταβολικών αλλαγών, στηριζόμενες σε αναπνευστικές ασκήσεις,  που οδηγούν στην κατάρριψη των περιορισμών του υπάρχοντος βιοφυσικού μοντέλου, έχει ήδη (από το 1985) τεκμηριωθεί κλινικά από τον Herbert Benson του πανεπιστημίου Harvard και άλλους ερευνητές. Ο Δρ. Benson κινηματογράφησε μοναχούς στο Θιβέτ να παραμένουν ολονυκτίως σε διαλογισμό έξω από το μοναστήρι, ημίγυμνοι (φορούσαν μόνο ένα λεπτό βαμβακερό ράσο που αφήνει γυμνό τον έναν ώμο) σε ένα υψίπεδο στα 5000 μέτρα, και με μετρημένη εξωτερική θερμοκρασία –18 βαθμούς Κελσίου (και η μέτρηση αυτή δεν υπολογίζει την επιπλέον ψυκτική επιρροή του ανέμου στα υψίπεδα αυτά!). Οι μοναχοί κάθονταν οκλαδόν στο παγωμένο έδαφος σε διαλογισμό, δεν ακούμπαγαν ο ένας τον άλλον, και δεν υπήρχαν ενδείξεις ρίγους ή τρέμουλου. Στη συνέχεια τεκμηρίωσε ότι μπορούσαν να αυξήσουν την θερμοκρασία των δαχτύλων των χεριών και ποδιών τους κατά 9,5 βαθμούς Κελσίου, δηλαδή στους 46,1 βαθμούς Κελσίου (Τα εγκεφαλικά κύτταρα του απλού ανθρώπου πεθαίνουν όταν η θερμοκρασία του σώματος του ξεπερνάει τους 42 βαθμούς, άρα μετά τους 42 βαθμούς ο οργανισμός παθαίνει μη αναστρέψιμη νευρολογική ζημιά) Οι ερευνητές του Benson επίσης κινηματογράφησαν τους ημίγυμνους μοναχούς, σε ολονύκτια δοκιμασία, να στεγνώνουν επανειλημμένα, με την αυξημένη αυτή θερμοκρασία του σώματος τους, μουσκεμένα σεντόνια, σε δωμάτιο με θερμοκρασία 4 βαθμών Κελσίου, με τόση θερμότητα που έβγαινε ατμός από τα σεντόνια!

 Πιθανότατα αυτού του είδους οι πρακτικές και οι μελέτες να ρίξουν φως επάνω στο φαινόμενο που κατά την Κινέζικη θεώρηση παρουσιάζεται ως ch’i. Μετά από 8 χρόνια έρευνας, λοιπόν, μπορώ να πω σήμερα ότι η εμμονή των ανατολιτών στο θέμα του ch’i έχει μάλλον να κάνει με το πεδίο και το matrix του λογισμικού του ιδίου του ανθρώπινου οργανισμού, καθώς και με τις υπερσύγχρονες θέσεις της επιρροής της συνείδησης επάνω στην ύλη όπως εκφράζονται από τους καθηγητές Sir Roger Penrose και John Wheeler. Εάν τελικά γίνει κατανοητό το τι είναι η βιοενέργεια, και συμπέσει, όπως πιστεύω, με τις θεωρίες φυσικής των Penrose, Wheeler, και άλλων διακεκριμένων επιστημόνων, τότε θα είναι εκπληκτικό.

Μία παρατήρηση όμως, για να γυρίσουμε στο θέμα του τίτλου. Η μεγάλη διαφοροποίηση που θέλουν να κάνουν οι λάτρεις της διάκρισης μεταξύ των «παραδοσιακών πολεμικών τεχνών ανατολικής προέλευσης» και των «μοντέρνων τεχνών δυτικής προέλευσης,» είναι ότι οι δεύτερες είναι σύγχρονες ενώ οι πρώτες όχι. Για μένα, σχεδόν καμία ευρέως διαδεδομένη σχολή σήμερα (Ιαπωνικό καράτε, Ταε κβο ντό, κλπ) δεν μπορεί να χαρακτηριστεί σαν «παραδοσιακή,» γιατί όλες έχουν ιστορία λιγότερη των 100 χρόνων, πράγμα που τις καθιστά όλες σύγχρονες. Απλά κάποιες είναι «πιο σύγχρονες» από τις άλλες, ανεξάρτητα από τη γεωγραφική τους προέλευση, εξ ου και ο όρος «μοντέρνες» που προτιμώ ο ίδιος.

Τα ως άνω μας οδηγούν λοιπόν σε ένα συμπέρασμα όσον αφορά τις «σύγχρονες» σε «αντίθεση» τις «παραδοσιακές» τέχνες. Επειδή οι σύγχρονες πολεμικές τέχνες 1) δεν ενδιαφέρονται για την διατήρηση της κινησιολογίας με βάση την πανοπλία, και 2) επειδή ο σκοπός τους είναι η άμεση μαχητική εφαρμογή, δεν νοιάζονται ιδιαίτερα για το θέμα των μακροπρόθεσμων ψυχικών και σωματικών καταβολών σαν αποτέλεσμα της άσκησης, στρέφουν πάλι την στάση του σώματος στην φυσική επιθετική στάση του ανθρώπινου οργανισμού. Κάνοντας όμως αυτή την επιλογή, αντικρούουν τις επιλογές όλων των αρχαίων πολιτισμών της γης (μεταξύ των οποίων και του αρχαίου ελληνικού), που, να μην ξεχνάμε, είχαν μεγαλύτερο ενδιαφέρον και μεγαλύτερη γνώση στο θέμα των μακροπρόθεσμων και βραχυπρόθεσμων επιπτώσεων της μάχης σώμα με σώμα, ένοπλης και άοπλης, απ’ ότι έχουμε σήμερα. 

Τώρα, για να είμαστε δίκαιοι, θα πρέπει να αναφέρουμε ότι η προπόνηση και η εξάσκηση των μαθητών στις παραδοσιακές πολεμικές τέχνες σήμερα ουδεμία σχέση έχει με την «παραδοσιακή.» Δεν δημιουργεί μαχητές η παραδοσιακή εκμάθηση όπως διδάσκεται σήμερα. Το Ιαπωνικό πρότυπο μετάδοσης που ακολουθήθηκε από όλους είχε ως έμφαση πρωτίστως την εμπορικότητα και την ελαχιστοποίηση των κινδύνων των υποψήφιων μαθητών/ πελατών. Τουναντίον, η προπόνηση «παραδοσιακά» (εδώ και 70 χρόνια) στις πολεμικές τέχνες θύμιζε την σκληρότητα και το αθλητικό δρώμενο των αθλημάτων μονομαχίας σήμερα.. Συγκεκριμένα, αναφέρει ο Wang Peisheng (ένας από τους ελάχιστους εν ζωή ζωντανούς εθνικούς θησαυρούς και δάσκαλος τάϊ τσι στην Κίνα σήμερα) σε πρόσφατη συνέντευξη, αναφερόμενος στην σκληρότητα της εκπαίδευσης του από τους δασκάλους του:

«The stones upon which they pushed hands had been worn so smooth by their feet that it was as slippery as ice. Never mind practicing the form, standing there was tricky enough. To understand the force and power they had in their feet, you must realize that those stones had been worn smooth by shoes that were soled with rope. Rope bottom shoes had worn rocks smooth. I would go there every evening.»

(Μετάφραση: «τα καλντερίμια πάνω στα οποία ασκούνταν στην αντιπαράθεση είχαν γυαλίσει τόσο πολύ από τα ίδια τους τα πόδια, που γλιστρούσαν σαν να ήταν πάγος. Απλά το να στέκεται κανείς όρθιος επάνω στις πέτρες αυτές ήταν δύσκολο, φανταστείτε πόσο δύσκολο ήταν η εκτέλεση της σκιαμαχίας επάνω τους. Για να καταλάβετε τη δύναμη που είχαν οι άνθρωποι αυτοί στα πόδια τους, πρέπει να κατανοήσετε ότι τις πέτρες αυτές τις είχαν ομαλοποιήσει και γυαλίσει με παπούτσια οι σόλες των οποίων ήταν φτιαγμένες με σχοινί [από κανναβούρι ή και βαμβάκι (Σημ. Μετ.)]. Παπούτσια με σόλες από σχοινί είχαν γυαλίσει τις πέτρες αυτές. Πήγαινα εκεί κάθε βράδυ [για εξάσκηση, (Σημ. Μετ.)].»)

Καμία σχέση με την χαλαρή προπονησούλα που κάνουν οι περισσότεροι στο τάι τσι σήμερα, μια και έχει καθιερωθεί σαν σύστημα υγείας και φυσιοθεραπείας.

Από την άλλη μεριά, είναι απόλυτα σεβαστό να μην θέλει ο ασκούμενος να κάνει την προπόνηση και να υποστεί την καταπόνηση του σώματος που απαιτείται για ένα άθλημα μονομαχίας (ή για πρόοδο σε μια εσωτερική πολεμική τέχνη). Ο κατάλογος των πυγμάχων που έχουν πεθάνει στη Δύση επάνω στο ρινγκ περιέχει εκατοντάδες ονόματα από τα χρόνια που άρχισε η καταγραφή – πόσα ονόματα άραγε θα πρέπει να προστεθούν από την ανατολή, όπου η ανθρώπινη ζωή είναι πιο φθηνή και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια δεν υπολογίζεται;

Νομίζω ότι αν ψάξει κανείς το θέμα θα δει ότι στην ουσία, η διαμάχη μεταξύ των δύο κατευθύνσεων στις μαχητικές τέχνες δεν υπάρχει. Όποια επιμέρους παραδείγματα μπορούν να περιοριστούν στις ως άνω κατατάξεις, πράγμα που κάνει την διένεξη στο τέλος αστεία, μια και στο τέλος μιλάμε για καθαρά προσωπική επιλογή του καθενός.

All photos, drawings, and written material are copyright to Kostas Dervenis, © 2003, 2004, unless otherwise specified. Unauthorized reproduction for commercial purposes is prohibited. You may download material for personal use but it may not be used in electronic or hardcopy publications without express written permission.