Στο ανατολικό άκρο της Ιάβας (Java), κοντά στην πόλη Probolinggo, μπορεί κανείς να επισκεφθεί το ενεργό ηφαίστειο Gunung Bromo (Μπρόμο). Ολόκληρη η ανατολική Ιάβα είναι ηφαιστιογενές, με πολλά ενεργή και μη ηφαίστεια. Το βουνό Bromo όμως παρουσιάζει την ιδιαιτερότητα ότι, παρά το γεγονός που είναι ενεργότατο ηφαίστειο και συνεχώς αποβάλλει θειούχο καπνό και στάχτη, δεν έχει εκραγεί μέσα στους ιστορικούς χρόνους. Θα μπορούσε κανείς να χαρακτηρίσει το βουνό σαν “ήμερο” ηφαίστειο, και ίσως γι’ αυτό ακριβώς το λόγο το επισκέπτονται δεκάδες χιλιάδες τουρίστες κάθε χρόνο.
Η κορυφή του ηφαιστείου έχει ύψος 2392 m. Η καλδέρα (το τείχος δηλαδή του αρχικού ηφαιστείου που δημιουργήθηκε πριν από εκατοντάδες χιλιάδες- αν όχι εκατομμύρια χρόνια) αποτελείται από κάθετα βράχια ύψους μέχρι και 350 μέτρων και απλώνεται αμφιθεατρικά σε διάμετρο που φθάνει μέχρι και τα 5 χιλιόμετρα. Μέσα σ’ αυτή την εντυπωσιακή καλδέρα, που βρίσκεται σε υψόμετρο 2200 m και έιναι σήμερα γεμάτη με θειούχα άμμο, συνυπάρχουν τρία μικρότερα ηφαίστεια:
Το Bromo (Φωτιά), που είναι όπως είπαμε ενεργό, και το Widodaren (Νύφη) και Batok (Ποτήρι), που είναι μη-ενεργά. Το νότιο άκρο της καλδέρας είναι ανοιχτό, μπαίνει ομαλά σε συνεχόμενη οροσειρά και καταλήγει 20 χιλόμετρα πιο πέρα στο πολύ ενεργό και άκρως επικίνδυνο ηφαίστειο Gunung Sumeru (υψόμετρο 3676 m). Το σχηματιζόμενο οροπέδιο ονομάζεται Bromo-Sumeru Massif. Μέσα στην καλδέρα έχουν σχηματισθεί και τρεις λίμνες που είναι χαρακτηριστικά γεμάτες με πουλιά και υδρόβια ζωή.
Η καλύτερη εποχή να επισκεφθεί κανείς την περιοχή είναι μεταξύ τον Απριλίο και τον Οκτώβριο, όταν έχουν σταματήσει οι βροχές. Η θερμοκρασία στην κορυφή του ηφαιστείου είναι αρκετά ψυχρή, γύρω στους 5ºC, οπότε ο επισκέπτης καλά θα κάνει να πάρει μαζί του κάποιο βαρύτερο ρουχισμό. Εχουν μετρηθεί και θερμοκρασίες -3ºC τον Ιούλιο! Τρεις φορές το χρόνο η περιοχή πήζει από τουρίστες: τον Φεβρούαριο, λόγω ετήσιας θρησκευτικής γιορτής, τα Χριστούγεννα , και από 15 Ιουλίου μέχρι τέλος Αυγούστου.
Στην περιοχή του οροπεδίου Bromo-Sumeru ζουν περίπου 60,000 ορεσίβιοι ιθαγενείς, ο λαός Tenger. Οι άνθρωποι αυτοί έχουν Μογγολικά χαρακτηριστικά που πλησιάζει αυτά των Θιβετιανών ή των ερυθροδέρμων της Αμερικής, και ζουν σε 40 χωριά σε υψόμετρο από 1500-2475m με επίκεντρο το βουνό Bromo. Oι Tenger μιλούν μια ιδιάζουσα, αρχαϊκή διάλεκτο της Ιαβανικής γλώσσας, και είναι στο θρήσκευμα Ινδουϊστές. Οι υπόλοιποι Ιαβανέζοι θεωρούν τους Tenger ως δραστήριους, έξυπνους, και ηθικούς. Η ιστορία τους δείχνει ότι αντιστάθηκαν εντονότατα στις εσωτερικές επιδράσεις και επιδρομές. Οταν ξέσπασε πόλεμος μεταξύ των παραθαλάσσιων περιοχών της Ιάβας, που ανήκαν στην Ινδουϊστική δυναστεία Majapahit, οι ευγενείς, οι κληρικοί, και οι καλλιτέχνες εγκατέλειψαν την Ιάβα για να εγκατασταθούν στο γειτονικό Μπαλί. Ο απλός λαός όμως απλά αποσύρθηκε σε μεγαλύτερο υψόμετρο, όπου συνέχισε να εξασκεί την Ινδουϊστική του θρησκεία. Σήμερα οι Tenger είναι οι μόνοι Ινδουϊστές σ’ ολόκληρη την Ιάβα. Τα πιστεύω τους όμως είναι ιδιαίτερα σε σχέση με τον κλασσικό Ινδουϊσμό. Λόγο χάρη, δεν πιστεύουν στην μετεμψύχωση. Εχουν ιερείς, αλλά ως επί το πλείστον δεν έχουν ναούς (εκτός από έναν κεντρικό που θα αναφέρεται πιο κάτω)· η κάθε οικογένεια διατηρεί ένα μικρό ιερό μέσα στο σπίτι της. Οι ιεροί τους τόποι βρίσκονται συνήθως στις κορυφές των βουνών ή λόφων, και χαρακτηρίζονται από κεντρικούς ογκολίθους, επίπεδους και γυαλισμένους σαν την τράπεζα ιερού. Συνήθως οι λίθοι αυτοί στολίζονται με λουλούδια. Ιερός τόπος για τους Tenger είναι επίσης το ηφαίστειο Bromo.
Οι μύθοι των Tenger λένε ότι την καλδέρα του Bromo-Sumeru Massif την έσκαψε ένας τεράστιος και πανάσχημος δράκος μέσα σε μια νύχτα για να κερδίσει το χέρι μιας όμορφης πριγκίπισσας. Ομως ο πανούργος βασιλιάς, που του είχε αναθέσει το έργο, ξεγέλασε με τέχνασμα τα κοκκόρια της περιοχής και τα έκανε να λαλήσουν πρόωρα. Ο δράκος πίστεψε ότι θα τον έπιανε η αυγή και έφυγε τρέχοντας· δε γύρισε ποτέ. Μέσα στο σβησμένο ηφαίστειο Widodaren είναι θαμμένοι και οι μυθικοί πρόγονοι των Tenger, η Roro Ateng και ο Joko Seger. Δεν είχαν παιδιά και προσεύχονταν συνέχεια στους θεούς να τεκνοποιήσουν· κάποια στιγμή έταξαν να θυσιάσουν ένα από τα παιδιά τους στους θεούς αν τους έδιναν το δώρο της γονιμότητας. Στη συνέχεια έκαναν 25 παιδιά, αλλά ποτέ δεν κράτησαν την υπόσχεσή τους. Ο Joko Seger θυμήθηκε το χρέος του όταν μια πανώλη σκόρπισε το θάνατο στο χωριό. Ετσι αναγκάστηκε να πάρει τον νεότερο γυιό του, Kusuma, μέσα στην καλδέρα και να τον θυσιάσει. Αμέσως, στο σημείο αυτό, ξεπήδησε ένα ηφαίστειο και γεννήθηκε το βουνό Bromo. Οι Tenger πιστεύουν ότι η Roro Ateng και ο Joko Senger ζουν ακόμη σε μια σπηλιά στο Widodaren που ονομάζεται Goa Adam· εκεί οι ντόπιοι προσεύχονται στους προγόνους τους και αφήνουν τάματα. Το όνομα του λαού “Ten-ger” προέρχεται από τις τελευταίες συλλαβές των επιθέτων των προγόνων τους.
Τα σπίτια των Tengger χτίζονται γύρω από μία κεντρική εστία και ο φιλοξενούμενος καλείται πάντοτε να καθήσει δίπλα απ’ αυτήν. Οι ντόπιοι ζουν από τον τουρισμό, σαν οδηγοί στα αφιλόξενα βουνά και τις δύσκολες ζούγκλες τους. Συγχρόνως όμως έχουν αναπτύξει μεγάλη γεωργική οικονομία·στο ηφαιστιογενές χώμα και τις απότομες πλαγιές καλλιεργούν με θαυμαστό τρόπο κρεμμύδια, πράσα, πατάτες, καρότα, καλαμπόκι αλλά προπαντώς λάχανο και κουνουπίδι. Τα χωράφια τους είναι θαύματα σχεδιασμού και πολλές φορές φαίνεται πως οι ντόπιοι κινούνται ανενόχλητοι σε κάθετες πλαγιές, ενώ και οι ίδιοι και οι καλλιέργειές τους αδιαφορούν για την βαρύτητα!
Στην βάση του δεύτερου ηφαιστείου μέσα στην καλδέρα, του Gunung Batok, βρίσκεται ο κεντρικός ναός των Tengger. οσκοπός αυτού του ναού είναι να διατηρεί σε ευμένεια τα πνεύματα των ηφαιστίων. Κάθε χρόνο, συνήθως μέσα στον Φεβρουάριο, την 14η ημέρα της γιορτής Kasada, οι Tenger θυσιάζουν στο ηφαίστειο Bromo. Η ολονύκτια πομπή ξεκινάει τα μεσάνυχτα από τον ναό του βουνού Batok. Οι χιλιάδες πιστοί κρατούν πυρσούς και τάματα και ανεβαίνουν στη ράχη του ηφαιστείου με τα πόδια ή με τα μικρόσωμα ντόπια άλογα. Μέσα στη νύχτα φαίνεται καθαρά η λάβα από κάτω και η ατμόσφαιρα του ηφαιστείου είναι σουρεαλιστική. Οι Tengger πετούν μέσα στο ηφαίστειο φρούτα, λουλούδια, αλλά και κότες και κατσίκια και ζητούν τη χάρη του, αλλά και τη χάρη των προγόνων τους. Αυτοί που έχουν ιδιαίτερες επιθυμίες για τη χρονιά που έρχεται γονατίζουν μπροστά στον ιερέα, ο οποίος προσύχεται γι’ αυτούς και μεσολαβεί με το πνεύμα του ηφαιστείου. Η γιορτή διαρεί μέχρι τα χαράματα, τη στιγμή που η κατακόκκινη χαραυγή κοιμίζει τα πνεύματα και διακόπτει τη μαγεία.
Συνήθως οι τουρίστες μένουν στο χωριό Cemoro Lawang, που βρίσκεται ακριβώς στην άκρη της μεγάλης καλδέρας. Από το χωριό αυτό η κορυφή του ηφαιστείου απέχει περίπου 45 λεπτά. Το υψόμετρο είναι αρκετά υψηλό και η αναπνοή είναι δύσκολη μια και το οξυγόνο είναι τόσο αραιό- ακόμη και ο πιο δυνατός αθλητής θα δυσκολευθεί. Οι επισκέπτες συνήθως ξεκινούν κατά τις 3:30 ώρα το πρωί. Ντύνονται βαριά για να προφυλαχθούν εναντίον του ισχυρού κρύου και περπατούν μέσα στη νύχτα και την σταθερή πρωϊνή ομίχλη με φακούς. Τις έντονες τουριστικές εποχές η πομπή θυμίζει τη γιορτή της Kasada. Περπατώντας μέσα στην άμμο της καλδέρας, μέσα στην ομίχλη, σου δημιουργείται η εντύπωση ότι έχεις επισκεφθεί τη Σελήνη, ή τέλος πάντων βρίσκεσαι σε κάποιον άλλον πλανήτη. Στη βάση του κώνου του Bromo συναντάει κανείς τη σκαλωσιά των 256 σκαλιών που είναι και το τελευταίο εμπόδιο για τον επισκέπτη. Ανεβαίνοντας στα σκαλιά φθάνεις στο χείλος του ηφαιστείου. Μέσα στη νύχτα το θέαμα είναι εντυπωσιακό. Η λάβα λάμπει κατακκόκινη κάτω σου σαν πυρακτωμένο σίδηρο και το ηφαίστειο μουγκρίζει και βγάζει καπνούς. Η μυρωδιά του θειάφι είναι αποπνικτική και οι στάχτες κρέμονται στον αέρα. Κάποια στιγμή η κατακόκκινη ανατολή φωτίζει το γύρω τοπίο, που φαίνεται όντως σεληνιακό και απόκοσμο με την ομίχλη του και την ψιλή ηφαιστιακή άμμο.
Είκοσι χιλιόμετρα μακριά μπορεί κανείς να δει τον κώνο του ενεργού ηφαιστείου Gunung Sumeru , που πετάει καπνό, στάχτη, και λάβα κάθε 15 λεπτά. Η μετάβαση από το Cemoro Lawang στο βουνό Sumeru τρεις ημέρες μέσα στον εθνικό δρυμό Bromo-Sumeru, και αυτό γιατί δεν υπάρχουν δρόμοι και ο περιηγητής αναγκαστικά πεζοπορεί. Παρά την κοντινή απόσταση χιλιομετρικά, η μετάβαση είναι υπέρ το δέον δύσκολη λόγο της άμμου, του υψομέτρου, και της πυχτής ζούγκλας. Ο περιηγητής ξεκινώντας από το Cemoro Lawang, αφού περάσει από το Bromo, θα φθάσει στις λίμνες Rano Pani και Rano Regulo, περνώντας μέσα από τροπική χλωρίδα. Καθ’ οδόν μπορεί να συνατήσει αγριογούρουνα, κόμπρες και βόες, rusa, muncak, λεοπαρδάλεις, ιπτάμενους σκίουρους και μια πληθώρα από εξωτικά τροπικά πουλιά διαφόρων μεγεθών.
Το περιοδικό Ατραπός διοργανώνει ακριβώς αυτή την εκδρομή, από το Bromo στην κορυφή του Sumeru, για τον Ιούνιο του 1998. Λόγο της δυσκολίας των συνθηκών (τρεις ημέρες πεζοπορίας μέσα σε τροπική χλωρίδα, σε υψόμετρο από 2200m-2676m όπου ο κάθε περιηγητής πρέπει να κουβαλάει το νερό του, πολικό ψύχος τα βράδυα, διαμονή μόνο στα χωριά των Tengger, ανάβαση στον κώνο ενεργού ηφαιστείου, κίνδυνος επίθεσης από ζώα της ζούγκλας, κίνδυνος μόλυνσης από τσίμπημα εντόμων) η εκδρομή αυτή είναι μόνο για τους πολύ τολμηρούς και τους αθλητές σε άκρα αεροβική κατάσταση. Ωφείλουμε να προειδοποήσουμε τους ενδιαφερόμενους ότι θα είναι δύσκολο, πολύ δύσκολο, αλλά συνάμα και από τις πιο ενδιαφέρον εμπειρίες που μπορεί να επιζητήσει ένας ορειβάτης. Για πληροφορίες, απευθυνθείτε στα γραφεία του περιοδικού.
All photos, drawings, and written material are copyright to Kostas Dervenis, © 1995, 2004, unless otherwise specified. Unauthorized reproduction for commercial purposes is prohibited. You may download material for personal use but it may not be used in electronic or hardcopy publications without express written permission.